AVTOMOBIL TERMINOLOGIYASINING LEKSIK-SEMANTIK MAYDONI VA ETIMOLOGIYASI: FREYM YONDASHUVI HAMDA MANBA QATLAMLARI
Keywords:
semantik maydon (LSM), freym yondashuvi, avtomobil terminologiyasi, tashqi/ichki qismlar, yadro va periferik zona, LSP (maxsus maqsadlar tili), etimologiya, qarz so‘zlar, inglizcha manbalar, fransuzcha manbala, nemischa manbalar, ruscha qatlam, so‘z-yasash modellari, tematik tasnif, “O‘zavtosanoat”.Abstract
Maqolada semantik maydon (ma’no sohasi) nazariyasi asosida avtomobil terminologiyasining leksik-semantik tuzilishi yoritiladi. Avvalo, avtomobilga oid birliklar tashqi va ichki qismlar bo‘yicha guruhlanib, markaz (yadro) va periferik zonalar nuqtayi nazaridan tavsiflanadi. Freym yondashuvi yordamida “Transport” makromaydoni ichida “Suv”, “Yer usti”, “Havo” hamda ularning kichik freymlari (“Avtomobil”, “Temir yo‘l” va b.) strukturasi ko‘rsatiladi. Etimologik tahlil ingliz (accelerator, airbag, coolant, spark plug; crank + shaft), fransuz (véhicule → avtomobil), nemis (Watt) va rus (porshen, shatun, val, klapan va h.k.) manbalarini ajratib, qarz so‘zlarning salmog‘ini asoslaydi; shu bilan birga, asl o‘zbek qatlamining funksional roli ko‘rsatib beriladi. LSP (maxsus maqsadlar tili) doirasida terminlar kasbiy kommunikatsiyaning ehtiyojlari, so‘z-yasash modellari va tematik tasnif (predmet, jarayon, kasb, miqdor, o‘lchov, xossa) orqali tizimlashtiriladi. O‘zbek avtomobilsozligi konteksti (“O‘zavtosanoat” va tarmoqlanish) misolida terminlarning ijtimoiy-texnik reallik bilan uyg‘unligi ko‘rsatiladi. Tadqiq natijalari terminografiya, tarjima amaliyoti va qiyosiy lingvistika uchun metodik asos beradi.
Downloads
References
1. Задорожный Н.Н., Шор Г.А. Термины и особенности их перевода в сфере автомобилестроения на английском языке. // Научно-практический электронный журнал Оригинальные исследования (ОРИС). № 12, 2019. – С. 58–62.
2. Car Anatomy: The Basics / How Cars Work? (3D animation). https://youtu.be/fPjOWekzeGI
3. Car Anatomy: What Are the Parts of a Car? https://motorway.co.uk/sell-my-car/guides/what-are-the-parts-of-a-car
4. Dunyo mashinasozlik sanoati. Elektron resurs: https://aim.uz/referaty/356-mashinostroenie-referaty/1146
5. Fred Mattson. Automotive Upholstery & Interior Restoration. 2017. – 192 p.
6. Mashina mexanizmlar nazariyasi. Elektron resurs: https://aim.uz/referaty/356-mashinostroenie-referaty/24970
