O‘ZBEK VA TURK ERTAKLARIDA MUSHTARAK HAMDA FARQLI MOTIVLAR

Abstract

Mazkur maqolada o‘zbek xalq ertaklarining motivik tizimi, ularning kelib chiqishi, shakllanish jarayoni va boshqa xalqlar folklori bilan o‘zaro aloqadorlik masalalari tahlil qilingan. O‘zbek ertakchilik an’anasi qadimiy ildizlarga ega bo‘lib, u xalqning ijtimoiy hayoti, urf-odatlari, dunyoqarashi va qadriyatlarini aks ettiradi. Tadqiqotda G‘. Jalolov tomonidan ajratilgan motiv turlari — xabar, harakat va holat motivlari asosida o‘zbek ertaklarining semantik tuzilishi tahlil etilgan. Shuningdek, xalqaro folklor namunalari bilan aloqador motivlar — aqlli qiz, shoh va zolim obrazlari, ajdarho, peri qizlari, sehrgar ayollar, hayvonlar bilan insonlarning o‘zaro aloqasi kabi obrazlarning o‘zbek folklorida milliy ruhda qayta talqin etilishi yoritilgan. Ertaklarda ot motivining o‘rni alohida ta’kidlanadi, chunki u o‘zbek xalqining tarixiy hayoti, urf-odatlari va ko‘chmanchi madaniyatining ramziy timsolidir. Shuningdek, o‘zbek ertaklari va Anadolu turk ertaklaridagi o‘xshashliklar, shamanistik va islomiy motivlarning sintezi, sehrli obrazlarning ijtimoiy-ma’naviy mazmuni tahlil qilinadi. Maqola motivlarning xalq ongidagi tarbiyaviy, axloqiy va estetik ahamiyatini ham ochib beradi. Natijada, o‘zbek ertaklari xalqning tarixiy xotirasi, ma’naviy merosi va milliy o‘zlik ifodasining muhim omili sifatida talqin etiladi.