SHIFOKORLAR ORASIDA ISHDAN CHARCHASH SINDROMI (BURNOUT): TARQALISHI, XAVF OMILLARI VA OLDINI OLISH YO‘LLARI
Keywords:
burnout, shifokorlar salomatligi, kasbiy stress, ish joyidagi charchoq, chidamlilik (rezilienlik), ishga jalb etilganlik, ruhiy salomatlik, sog‘liqni saqlash tizimi, oldini olish strategiyalari, psixologik intervensiyalarAbstract
Shifokorlik – inson salomatligini tiklash va saqlashdek muhim ijtimoiy vazifani bajaradigan kasb hisoblanadi. Ammo bu kasb vakillari doimiy stress, og‘ir mehnat sharoiti, hissiy zo‘riqish va kasbiy talablarning yuqoriligi sababli burnout (ishdan charchash) sindromiga ayniqsa moyil bo‘lishadi. Burnout faqatgina shifokorning sog‘lig‘i emas, balki bemorga ko‘rsatilayotgan xizmat sifati, xatolarning ko‘payishi va sog‘liqni saqlash tizimi barqarorligiga ham salbiy ta’sir ko‘rsatadi.
Ushbu maqolada burnout sindromining mohiyati, tarqalish darajasi, asosiy xavf omillari, shuningdek, individual va tizimli darajadagi profilaktika hamda aralashuv strategiyalari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, shifokorlarda chidamlilik (rezilience) va ishga jalb etilish (engagement) kabi himoya omillarining o‘rni ham tahlil qilinadi.
Downloads
References
1. Meier, D.E., Back, A.L., Morrison, R.S. (2001). Shifokorlarning ichki dunyosi va ogʻir kasallik bilan ogʻriganlarga gʻamxoʻrlik. JAMA, 286, 3007–3014.
2. McCue, J.D. (1982). Stressning shifokorlar va ularning amaliyotiga ta’siri. New England Journal of Medicine, 306, 458–463.
3. Myers, M. (2008). Shifokorlar salomatligi va psixiatrik ta’lim. Academic Psychiatry, 32, 39–43.
4. Hughes, D. va boshqalar. (2002). Kattalar psixiatriyasi boʻyicha ilgʻor ta’lim. Australasian Psychiatry, 10, 6–11.
5. World Medical Association. (2011). Tibbiy Etika Qoʻllanmasi. 2-nashr. http://www.wma.net/en/30publications/30ethicsmanual/pdf/chap_6_en.pdf
6. Figley, C. (1995). Ikkinchi darajali travma stressi sifatida rahm-shafqat charchoqligi. In: Compassion Fatigue. New York: Brunner/Mazel.
7. Freudenberger, H. (1974). Ishchilardagi burnout. Journal of Social Issues, 30, 159–165.
8. Maslach, C., Jackson, S. (1986). Maslach Burnout Inventory qoʻllanmasi. 2-nashr. Palo Alto, CA: Consulting Psychologists Press.
9. Balch, C.M., Freischlag, J.A., Shanafelt, T.D. (2009). Jarrohlardagi stress va burnout: sabablari va oqibatlari. Archives of Surgery, 144, 371–376.
10. Shanafelt, T.D. va boshqalar. (2015). 2011–2014-yillarda AQSh shifokorlari va umumiy ishchi aholi orasida burnout va ish-hayot muvozanati. Mayo Clinic Proceedings, 90, 1600–1613.
11. Lee, R.T., va boshqalar. (2013). Burnoutga sabab boʻluvchi omillar: hududlar va mutaxassisliklar kesimida metatahlil. Human Resources for Health.
