ISSN:2992-8850 Impact factor|: 11.27 / 2025 O'zbekiston Respublikasi Oliy attestasiya komissiyasi Rayosatining 2025-yil 28-noyabrdagi 37/5-son qarori bilan "ILM VAQTI" (Science time) jurnali pedagogika va filologiya fanlari bo'yicha falsafa doktori (PhD) va fan doktori (DSc) ilmiy darajasiga talabgorlarning asosiy ilmiy natijalarini chop etish tavsiya etilgan milliy ilmiy nashrlar ro'yxatiga kiritilganligini ma'lum qiladi. OAK Rayosatining qarori (28.11.2025-y.,№377/5) “SCIENCE TIME” jurnalining muassislari “CENTER FOR ADVANCED STUDIES” MChJ va Ajiniyoz nomidagi Nukus davlat pedagogika instituti. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi huzuridagi Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi tomonidan №074752 raqam bilan ro‘yxatidan o‘tkazilgan. “SCIENCE TIME” ilmiy-nazariy jurnali bir yilda 12 marta nashr etiladi. “SCIENCE TIME” jurnali: 10.00.00 – Filologiya; 13.00.00 - Umumiy pedagogika sohalarida yuqori sifatli tadqiqotlar olib borilayotgan yo‘nalishlardagi maqolalarni nashr etish orqali ilmiy-nazariy, amaliy tadqiqotlar va bilimlarga salmoqli hissa qo‘shish uchun eng so‘nggi global tadqiqotlarni nashr etishni maqsad qilgan keng qamrovli jurnaldir. Maqola qabul qilish tili: o'zbek, rus, ingliz tillari.
DAVID MITCHELL BADIIY ASARLARIDA METAMATN VA “MATN ICHIDAGI MATN” STRATEGIYASI: THE BONE CLOCKS VA SLADE HOUSE ASARLARI TAHLILI
Ushbu maqolada zamonaviy britan adabiyotida metamatnlilik va “matn ichidagi matn” narrativ strategiyasining qo‘llanishi David Mitchellning The Bone Clocks (2014) va Slade House (2015) asarlari misolida tahlil qilinadi. Tadqiqot postmodern narratologiya nazariyasiga asoslanib, qatlamli matn tuzilmalari chiziqli vaqt tasavvurini qanday izdan chiqarishi hamda ontologik jihatdan ko‘p qatlamli narrativ olamlarni qanday shakllantirishini o‘rganadi. Sifatli matn tahlili usuli yordamida Mitchell mualliflik, identiklik va epistemologik noaniqlik masalalarini yoritishda ichki hikoyalar, rekursiv tuzilmalar va metafiktsional sharhlardan foydalanishi ko‘rsatib beriladi. Tadqiqot natijalari Mitchell metamatndan nafaqat strukturaviy, balki falsafiy vosita sifatida ham foydalanib, postmodern usullarni transmodern yondashuv darajasiga olib chiqishini ko‘rsatadi. Bu esa XXI asr adabiyotida narrativ murakkablik va o‘quvchi ishtiroki haqidagi ilmiy munozaralarga muhim hissa qo‘shadi.
metamatn, metafiktsiya, postmodernizm, narrativ strategiya, intertekstuallik, ontologik ko‘plik.
Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA BO‘LAJAK AVLODNI TARBIYALASHNING DEONTOLOGIK VA KOMMUNIKATIV ASOSLARI
Maqolada raqamli transformatsiya sharoitida bo‘lajak avlodni tarbiyalashning deontologik va kommunikativ asoslari tahlil qilingan. Raqamli muhitning ta’lim va tarbiya jarayoniga ta’siri, pedagogning kasbiy burchi, axloqiy mas’uliyati hamda raqamli muloqot madaniyatini shakllantirish masalalari yoritilgan. Shuningdek, raqamli avlodni tarbiyalashda pedagogik deontologiya tamoyillari, axborot xavfsizligi, raqamli savodxonlik va kommunikativ kompetentlikni integratsiyalashning ahamiyati asoslangan.
pedagogik deontologiya, raqamli transformatsiya, raqamli muloqot madaniyati, kommunikativ kompetentlik, axborot xavfsizligi, raqamli savodxonlik, yoshlar tarbiyasi, pedagog mas’uliyati.
BOSHLANG‘ICH SINFLARDA TARBIYA FANINI O‘QITISHDA INTEGRATSION TADQIQOT METODLARIDAN FOYDALANISH
Maqolada boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining tarbiya fani bo‘yicha kompetensiyalarini rivojlantirishda integratsion, ya’ni butunlashgan tadqiqot metodlaridan foydalanishning ahamiyati yoritiladi. Dars jarayonida o‘quvchilarning faolligini oshirish, ularda mustaqil fikrlash va kuzatuvchanlik ko‘nikmalarini shakllantirishda integratsiyalashgan tadqiqot metodlarining mohiyati ochib beriladi hamda ularning afzalliklari tahlil qilinadi. Shuningdek, mazkur metodlarning amaliy namunalari keltirilib, kuzatuvlar va izlanishlar natijalari asosida olingan xulosalar taqdim etiladi. Tavsiya sifatida tarbiya fanini o‘qitishda faqat nazariy bilim bilan cheklanib qolmasdan, balki o‘quvchilarni real hayotiy vaziyatlarga tayyorlaydigan amaliy-tadqiqot yondashuvlaridan foydalanish zarurligi ta’kidlanadi. Bu esa o‘quvchilarda ilmiy va axloqiy sifatlarning uyg‘un ravishda takomillashuviga xizmat qiladi.
integratsion,tadqiqot metodlari,kompetensiya, Dizayn fikrlash Metodi,Keys stady
MAKTABGACHA TA’LIM TASHKILOTLARI OVQATLANISH MENYUSINI SHAKLLANTIRISHDA VITAMINLAR VA MINERALLARNING AHAMIYATI
Ushbu maqolada maktabgacha ta’lim tashkilotlarida (MTT) tarbiyalanuvchilarning ratsional ovqatlanishini tashkil etishda vitaminlar va minerallarning o‘rni tahlil qilinadi. Bolalar organizmining o‘sishi va rivojlanishida mikroelementlarning fiziologik ahamiyati, shuningdek, kundalik menyuni shakllantirishda ozuqaviy moddalar balansini saqlash tamoyillari yoritilgan. Maqolada MTT menyusini boyitish orqali bolalar o‘rtasida gipovitaminoz va alimentar kasalliklarning oldini olish bo‘yicha ilmiy tavsiyalar berilgan.
maktabgacha ta’lim, menyu, vitaminlar, minerallar, sog‘lom ovqatlanish, o‘sish va rivojlanish, mikroelementlar, parhezshunoslik, bolalar salomatligi
ЭПОНИМНЫЕ ЕДИНИЦЫ В ПОЛИТИЧЕСКОМ ДИСКУРСЕ
Целью исследования является выявление структурно-семантических и стилистических особенностей эпонимов в политическом дискурсе, а также анализ специфики их функционирования в профессиональной терминологии. В статье исследованы политические эпонимы как особого типа языковых единиц, функционирующих в современном политическом дискурсе. Рассматриваются основные подходы к определению понятия «эпоним», анализируются особенности политических эпонимов и предлагается их классификация по семантическим, структурным и функциональным признакам. Особое внимание уделяется роли эпонимов в формировании политической картины мира и их влиянию на общественное сознание.
термины-эпонимы, политический дискурс, классификация политических эпонимных единиц, тематические группы эпонимов.
MUHAMMAD BEN RASHID ASARLARIDAGI FRAZEOLOGIK BIRLIKLARNING STRUKTUR-GRAMMATIK VA SEMANTIK TASNIFI
Ushbu maqolada taniqli arab adibi, publitsisti va davlat arbobi Muhammad ben Rashid Al Maktum asarlaridagi frazeologik qatlamning struktur-grammatik qurilishi va leksik-semantik xususiyatlari tadqiq etiladi. Maqolada arabcha iboralar akademik Sh. Rahmatullayevning frazeologik modellar nazariyasiga tayangan holda tarkibiy qismlari (komponentlari) va so‘z turkumlari munosabatiga ko‘ra fe’lli (verbal) hamda otli (substantiv) guruhlarga tasniflanadi. Shuningdek, iboralarning matn ichidagi sintaktik aloqa usullari va semantik yaxlitligi tahlil qilinadi.
frazeologiya, struktur-grammatik tasnif, Sh. Rahmatullayev, fe’lli frazeologizmlar, otli frazeologizmlar, Muhammad ben Rashid, arab tili, sintaktik aloqa, grammatik model.
THE ROLE OF THE SOCIOCULTURAL APPROACH IN TEACHING FUTURE TRANSLATORS: THE CASE OF UZBEKISTAN
In the context of globalization and increasing intercultural communication, the training of professional translators requires approaches that extend beyond linguistic competence. This study examines the role of the sociocultural approach in translator education in Uzbekistan and explores its contribution to the development of translation competence.
sociocultural approach, translator training, Uzbekistan, linguocultural competence, translation pedagogy, intercultural communication.
A SOCIO-CULTURAL PERSPECTIVE ON STUDENTS’ ATTITUDES TOWARD FOREIGN LANGUAGE LEARNING: IMPLICATIONS FOR DEVELOPING TRANSLATION COMPETENCE
This study investigates students’ attitudes toward foreign language learning in Uzbekistan from a socio-cultural perspective and examines their influence on the development of translation competence. A mixed-methods research design was employed involving 85 undergraduate translation students from universities in Tashkent. Data were collected through Likert-scale questionnaires and semi-structured interviews conducted over one academic semester. Quantitative data were analyzed using descriptive statistics, while qualitative data were examined through thematic analysis. The findings reveal that peer collaboration, teacher mediation, cultural exposure, and socio-economic factors significantly influence students’ attitudes toward foreign language learning and contribute to the development of translation competence. The study highlights the importance of integrating socio-cultural dimensions into language and translation education to enhance students’ intercultural and communicative abilities.
socio-cultural approach, foreign language learning, students’ attitudes, translation competence, intercultural competence, communicative competence, higher education
UMUMTA’LIM MAKTABLARIDA TARIXIY ROMAN VA TARIXIY-BADIIY ASARLARNI O‘RGANISHNING O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI
Maqolada umumta’lim maktablari adabiyot darsliklarida tarixiy roman va tarixiy-badiiy asarlarning berilish tartibi, ularning metodik vazifasi hamda tarixiy-badiiy tafakkurni shakllantirishdagi imkoniyatlari tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida 5–11-sinf adabiyot darsliklaridagi tarixiy mavzudagi asarlar bosqichma-bosqich o‘rganildi. Tahlil natijasida tarixiy tafakkurning emotsional idrokdan analitik tahlilga, undan tarixiy-falsafiy interpretatsiyaga qadar murakkablashib borishi aniqlandi.
tarixiy roman, tarixiy-badiiy asar, tarixiy tafakkur, tarixiy empatiya, interpretativ o‘qish, adabiyot darsligi, metodik tizim, o‘quvchi kompetensiyasi.
GAMIFICATION VS. GAME-BASED LEARNING: CLARIFYING THE DISTINCTION IN VOCABULARY INSTRUCTION
The concepts of gamification and game-based learning (GBL) are frequently conflated in applied linguistics literature, leading to inconsistent pedagogical frameworks and ambiguous research findings in lexical instruction. This article clarifies the theoretical and practical distinction between the two constructs within the domain of vocabulary teaching. Drawing on a systematic review of empirical and conceptual studies published between 2010 and 2024, this paper analyzes how each approach operationalizes motivation, learner engagement, and lexical acquisition differently. The findings suggest that gamification – the application of game design elements to non-game contexts – primarily leverages extrinsic motivation through mechanics such as points, badges, and leaderboards, while GBL employs complete game environments to foster deep, contextual vocabulary acquisition. Implications for EFL/ESL curriculum design, digital tool selection, and further research are discussed.
gamification, game-based learning, vocabulary instruction, lexical acquisition, EFL, motivation, language pedagogy.
HAQIQAT VA ICHKI OLAM O‘RTASIDA: ILDAR ABUZYAROV POETIKASINING XUSUSIYATLARI
Tadqiqot zamonaviy yozuvchi Ildar Abuzyarovning kichik nasri tahlilini davom ettiradi, uning ijodi rus, sharq va yevropa madaniy an’analari o‘zaro kesishadigan o‘ziga xos badiiy makon sifatida namoyon bo‘ladi. Ushbu ish faqatgina alohida asarni adabiyotshunoslik nuqtayi nazaridan tahlil qilish bilan cheklanmay, balki yozuvchining badiiy olami va mualliflik strategiyasining asosiy xususiyatlarini aniqlashga ham qaratilgan bo‘lib, ular zamonaviy ilmiy-tanqidiy fikrda qayd etilgan. Mazkur ishda asarning muammo-tematik maydoni, hikoya qilish xususiyatlari, syujet-kompozitsion tuzilishi, shuningdek, muallifning individual poetikasini shakllantiruvchi badiiy vositalar va usullar tizimi ko‘rib chiqiladi. Ildar Abuzyarov nasriga xos bo‘lgan quyidagi jihatlarga alohida e’tibor qaratiladi: kompozitsiyaning mozaikligi, hikoyaning fragmentarligi, intertekstuallik, o‘quvchi bilan o‘yin, realistik va mifopoetik boshlanishlarning uyg‘unligi, shuningdek, qahramonlarning madaniy va shaxsiy identifikatsiyasining aks etishi.
mavzu, muammo, hikoya, personaj, muammolar turi
HAZRATI ALI HAQIDAGI O‘ZBEK VA TURK XALQ QISSALARIDA ONOMASTIK BIRLIKLAR
Ushbu maqolada o‘zbek va turk xalq og‘zaki ijodida yuzaga kelgan hazrati Ali haqidagi qissalarda qo‘llangan onomastik birliklar (antroponimlar, toponimlar, zoonimlar va boshqalar) qiyosiy-lingvopoetik jihatdan tahlil qilingan. Mazkur birliklarning asar badiiyatidagi o‘rni, estetik va funksional xususiyatlari yoritilib, obraz yaratish hamda milliy koloritni ifodalashdagi ahamiyati ochib beriladi.
xalq qissalari, jangnomalar, variant, versiya, hazrati Ali, onomastik birliklar, estetik funksiya, badiiy vosita.
ФОНЕТИЧЕСКАЯ ИНТЕРФЕРЕНЦИЯ КАК ФАКТОР ОСВОЕНИЯ ИНКОРПОРИРОВАННЫХ КОНСТРУКЦИЙ РУССКОГО ЯЗЫКА В УЗБЕКСКОЙ ЯЗЫКОВОЙ СРЕДЕ
В статье рассматривается фонетическая интерференция как один из ключевых факторов освоения инкорпорированных конструкций русского языка в узбекской языковой среде. Анализируются особенности слоговой структуры, орфоэпические расхождения и типичные интерферентные ошибки, возникающие у узбекистанцев при произношении сложных и инкорпорированных форм. Материал исследования основан на экспериментальных данных и иллюстрирует влияние родного языка на фонетику русского.
фонетическая интерференция, инкорпорированные конструкции, русский язык, узбекский язык, билингвизм, орфоэпические нормы, слоговая структура.
BADIIY ADABIYOTDA ADBIY TA’SIR VA O‘ZIGA XOSLIK MASALALARI
Mazkur maqolada Qo‘qon shahri va uning boy tarixi, ko‘hna madaniyati, jahon sivilizatsiyasida tutgan ahamiyati, Qo‘qon adabiy muhitining shakllanishi hamda taraqqiyoti, o‘zbek va jahon adabiyotida tutgan o‘rni kabi masalalar haqida so‘z boradi.
xon, amir, biy, sulola, rivoyat, g‘azal, antologiya, tazkira, devon, manba, onomastika, etnografiya, tarix, adabiyot, o‘lkashunoslik.
Ahmadaliyev Lochinbek Muhammadyusuf o‘g‘li
INTEGRATSIYA TUSHUNCHASI VA UNING TA’LIMDAGI O‘RNI
Mazkur maqolada integratsiya tushunchasining mazmun-mohiyati hamda uning ta’lim tizimidagi o‘rni IMRAD metodologiyasi asosida tahlil qilinadi. Tadqiqotda fanlararo integratsiyaning nazariy asoslari, uning o‘quv jarayonidagi ahamiyati va samaradorligi yoritilgan. Shuningdek, integrativ yondashuv orqali o‘quvchilarda mantiqiy fikrlash, muammolarni kompleks hal etish va bilimlarni amaliyotga tatbiq etish ko‘nikmalarini rivojlantirish imkoniyatlari ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot natijalari integratsiyalashgan ta’limning o‘quv jarayonini samarali tashkil etishda muhim omil ekanligini ko‘rsatadi.
integratsiya, ta’lim tizimi, fanlararo bog‘liqlik, integrativ yondashuv, pedagogik texnologiyalar, o‘quv jarayoni, mantiqiy fikrlash, ta’lim samaradorligi
MAKTABGACHA TA’LIM TASHKILOTLARIDA BOLALARGA TILLARNI O‘RGATISHNING PEDAGOGIK-PSIXOLOGIK ASOSLARI
Mazkur ilmiy maqolada maktabgacha ta’lim tashkilotlarida bolalarga ona tili va xorijiy tillarni o‘rgatishning pedagogik hamda psixologik asoslari kompleks tarzda tahlil etiladi. Maktabgacha yosh davrining nutq rivojlanishidagi o‘rni, bu davrning sezgir (sensitiv) bosqich sifatida ahamiyati hamda bolalarda tilni o‘zlashtirish jarayonining tabiiy mexanizmlari ilmiy yondashuv asosida yoritiladi. Shuningdek, bolalarning individual-psixologik xususiyatlari, jumladan, ularning diqqat, xotira, tafakkur, idrok va emotsional rivojlanish darajasi til o‘rganish samaradorligiga qanday ta’sir ko‘rsatishi ochib beriladi.Maqolada til o‘rgatishning asosiy pedagogik tamoyillari – kommunikativlik, tizimlilik, izchillik,ko‘rgazmalilik va individuallashtirish masalalari ilmiy asosda tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, til o‘rgatish jarayonini bolalarning psixologik rivojlanish xususiyatlari bilan uyg‘unlashtirish, ta’limni qiziqarli va motivatsion muhitda tashkil etish, shuningdek, kommunikativ kompetensiyani shakllantirishga yo‘naltirilgan yondashuvlardan foydalanish yuqori samaradorlikni ta’minlaydi.
maktabgacha ta’lim, til o‘rgatish metodikasi, nutq rivojlanishi, psixologik xususiyatlar, pedagogik tamoyillar, kommunikativ yondashuv, o‘yin faoliyati, bilingvizm, interaktiv metodlar, sensitiv davr.
INTEGRATIV YONDASHUV ASOSIDA TALABALARNING LIDERLIK KOMPETENSIYALARINI RIVOJLANTIRISHNING ILMIY- NAZARIY ASOSLARI
Bu maqolada integrativ yondashuv asosida talabalarda liderlik kompetensiyalarini rivojlantirishga doir mazmun, pedagogik model va pedagogik shart-sharoitlar ilimiy mehnatlar haqida sóz etilgan.
integratsiya, liderlik, kompetensiya, talabalar, madaniyat va san’at, interfaol metodlar.
ADABIYOT DARSLARIDA O‘QUVCHILARNING KOGNITIV KO‘NIKMALARNI SHAKLLANTIRISH USULLARI
Ushbu maqolada adabiyot darslarida o‘quvchilarning kognitiv ko‘nikmalarini shakllantirish mazmuni yoritilgan. Kognitiv ko‘nikmalarning mohiyati, ular bilan ishlashda an’anaviy va zamonaviy metodlarning ahamiyati tahlil qilingan. Shuningdek, xorijda samarali qo‘llanilayotgan metodik yondashuvlar o‘rganilib, ularni o‘zbek adabiyoti darslariga integratsiyalash imkoniyatlari ko‘rsatib berilgan.
kognitiv ko‘nikmalar, adabiyot darslari, metodika, tafakkur, metokognitsiya, Task-based learning va Digital storytelling, Project-based learning, adabiyot halkasi.
SAID AHMAD HIKOYALARIDA O‘XSHATISHLARNING PRAGMATIK TAHLILI
Ushbu maqolada Said Ahmadning “Qorako‘z Majnun” hikoyasida qo‘llangan o‘xshatishlar pragmalingvistik jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotda o‘xshatishlarning badiiy matndagi obraz yaratish, qahramon ruhiy holatini ochib berish hamda presuppozitsion ma’nolarni yuzaga chiqarishdagi o‘rni yoritilgan. Shuningdek, hikoyada uchraydigan turg‘un va erkin o‘xshatishlarning lingvopoetik xususiyatlari misollar asosida tahlil etilgan. Muallif o‘xshatishlar orqali matnning emotsional-ekspressiv ta’sirchanligini kuchaytirishga erishgani ko‘rsatib berilgan.
o‘xshatish, pragmalingvistika, presuppozitsiya, lingvopoetika, badiiy matn, Said Ahmad, “Qorako‘z Majnun”, turg‘un o‘xshatish, erkin o‘xshatish, idiostil.
THE ROLE OF QUALITATIVE APPROACH IN CORPUS LINGUISTICS
The rapid growth of modern technologies has significantly changed the way how linguistic research is carried out and language resource is collected across the world. In Uzbekistan, technological advancement has played an important role in the creation, expansion, and application of Uzbek language corpora. This article examines how computational tools, artificial intelligence, natural language processing (NLP), and digital platforms contribute to the development of Uzbek corpora. The study explores the historical development of Uzbek corpora, technological innovations supporting corpus linguistics, and the challenges faced in corpus creation. The findings indicate that technology has improved data collection, annotation, accessibility, and linguistic analysis while also promoting educational and research opportunities for the Uzbek language. However, limitations such as insufficient digitized texts, orthographic variations, and lack of advanced NLP tools remain obstacles. The article concludes that continued technological investment and collaboration among linguists, programmers, and educational institutions are essential for the future development of Uzbek corpora.
Uzbek corpus, corpus linguistics, technology, NLP, digital linguistics, Uzbek language.
INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARIDA OBRAZLI IFODALARNING LINGVOPOETIK TABIATI VA MILLIY-MADANIY XUSUSIYATLARI
Mazkur maqolada ingliz va o‘zbek tillaridagi obrazli ifodalarning lingvopoetik tabiati hamda milliy-madaniy xususiyatlari tadqiq etiladi. Tadqiqotda metafora, metonimiya, sinekdoxa, epitet, jonlantirish va o‘xshatish kabi troplarning badiiy obraz yaratishdagi hamda madaniy ma’nolarni ifodalashdagi o‘rni tahlil qilinadi. Chog‘ishtirma tahlil asosida obrazli ifodalarning universal va milliy xususiyatlari aniqlanadi. Shuningdek, ularda xalqning dunyoqarashi, an’analari, qadriyatlari va tarixiy tajribasining aks etishi yoritiladi. Tadqiqot natijalari obrazli ifodalar nafaqat estetik vosita, balki milliy madaniyat va etnik o‘zlikni saqlovchi hamda avlodlarga yetkazuvchi muhim lingvistik birlik ekanligini ko‘rsatadi.
obrazli ifodalar, lingvopoetika, metafora, metonimiya, sinekdoxa, epitet, jonlantirish, o‘xshatish, chog‘ishtirma tilshunoslik, milliy madaniyat, ingliz tili, o‘zbek tili.
ARTISTIC INTERPRETATION OF THE «MOTHERLAND» CONCEPT IN UZBEK AND ENGLISH POETRY: A COMPARATIVE ANALYSIS OF ERKIN VOHIDOV AND WILLIAM ERNEST HENLEY
This article investigates the poetic interpretation of the «Motherland» concept in the qasida «O‘zbegim» by Uzbek poet Erkin Vohidov and the poem «England, My England» by English poet William Ernest Henley through a comparative linguostylistic and linguocultural lens. The study analyzes the lexical-semantic, figurative-metaphorical, and axiological layers of both works. The findings show that both poets exalt the Motherland as a symbol of national pride, historical memory, and loyalty. However, Erkin Vohidov's imagery is centered on mother, land, people, and national identity, while Henley's poem links the Motherland to the English national spirit, heroism, imperial historical legacy, and the idea of freedom. The study reveals the linguocultural specificity of the Motherland concept in poetic texts.
«Motherland» concept, poetic text, linguostylistics, comparative literary studies, Erkin Vohidov, William Ernest Henley, artistic imagery, national pride.
INGLIZ VA O‘ZBEK MARKETING MATNLARIDA GENDER MA’ZMUNINI IFODALOVCHI TIL BIRLIKLARINING PRAGMATIK- SEMANTIK XUSUSIYATLARI
Mazkur maqolada ingliz va o‘zbek marketing matnlarida gender mazmunini ifodalovchi til birliklarining pragmatik-semantik xususiyatlari qiyosiy tahlil qilinadi. Tadqiqotda reklama va marketing kommunikatsiyasida qo‘llaniladigan genderga xos leksik birliklar, baholovchi vositalar, murojaat shakllari hamda pragmatik strategiyalarning funksional xususiyatlari o‘rganiladi. Shuningdek, erkak va ayol iste’molchilarga yo‘naltirilgan marketing matnlarida til vositalarining qo‘llanishidagi o‘xshash va farqli jihatlar aniqlanadi. Tahlil natijalari gender stereotiplari, madaniy qadriyatlar va kommunikativ maqsadlarning marketing diskursida til tanloviga sezilarli ta’sir ko‘rsatishini ko‘rsatadi. Tadqiqot natijalari reklama matnlarini yaratish, tarjima qilish hamda marketing kommunikatsiyasining samaradorligini oshirishda amaliy ahamiyat kasb etadi.
gender diskursi, marketing matnlari, pragmatika, semantika, reklama tili, gender stereotiplari, kommunikativ strategiya, iste’molchi xulqi, til birliklari, qiyosiy tahlil.
TELEVIZION MEDIA SARLAVHALARDA DISKURSNING SEMANTIK KATEGORIYALARI
Mazkur maqolada televizion media sarlavhalarda diskursning semantik kategoriyalari kommunikativ, pragmatik va kognitiv nuqtai nazardan tahlil qilinadi. Tadqiqotda diskursning ijtimoiy amaliyot sifatidagi mohiyati, media makondagi o‘rni hamda televizion sarlavhalarning axborotni uzatish va talqin qilishdagi funksiyalari yoritiladi. V.I. Karasik, Ye.S. Kubryakova, A. Palmer, T.M. Nikolayeva, I.R. Galperin va N. Ferkloularning nazariy qarashlari asosida diskursning semantik-pragmatik kategoriyalari, jumladan, mazmuniy-faktual, mazmuniy-konseptual, mazmuniy-podtekst axborot, manzillilik va talqin qilinish kategoriyalari tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari televizion media sarlavhalar nafaqat axborot yetkazuvchi vosita, balki jamoatchilik fikrini shakllantiruvchi, voqelikni talqin qiluvchi va auditoriyaga pragmatik ta’sir ko‘rsatuvchi diskursiv birlik ekanligini ko‘rsatadi.
L.Z. BUDAGOV VA G. CLAUSON LUG‘ATLARINING LEKSIKOGRAFIK KONSEPSIYASI HAMDA UMUMTURKIY LEKSIKANI TAVSIFLASH TAMOYILLARI
Mazkur maqolada L.Z. Budagovning «Сравнительный словарь турецкотатарских наречий» hamda G. Clausonning «An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth-Century Turkish» lug‘atlarida umumturkiy leksikaning tavsiflanish tamoyillari qiyosiy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqotda har ikki lug‘atning yaratilish maqsadi, ilmiy konsepsiyasi, umumturkiy leksikani tanlash mezonlari, bosh so‘zlarni shakllantirish prinsiplari, lug‘at maqolalarining tuzilishi hamda etimologik tavsiflash usullari o‘rganildi. Qiyosiy-tarixiy, leksikografik va tavsifiy metodlar asosida Budagov va Clauson tomonidan qo‘llangan leksikografik yondashuvlarning o‘xshash va farqli jihatlari aniqlandi. Tadqiqot natijalari Budagov lug‘ati qiyosiy-dialektologik leksikografiya, Clauson lug‘ati esa tarixiyetimologik leksikografiya modelini ifodalashini ko‘rsatdi. Shuningdek, umumturkiy leksikani o‘rganishda ushbu ikki lug‘atning o‘zaro komplementar xarakterga egaligi hamda turkiy tillarning tarixiy taraqqiyoti, proto-turk leksik fondi va semantik evolyutsiyasini tadqiq etishda muhim ilmiy ahamiyat kasb etishi asoslandi. Tadqiqot natijalari turkiy tarixiy leksikografiya, etimologiya va tarixiy leksikologiya sohalaridagi keyingi izlanishlar uchun nazariy-metodologik asos bo‘lib xizmat qiladi.
URUSH VA INSON RUHIYATI: QO„CHQOR NORQOBIL ASARLARIDA IJTIMOIY-FALSAFIY YONDASHUV
Ushbu maqolada Qo‘chqor Norqobil ijodida urush mavzusining badiiy va psixologik talqini tahlil qilinadi. Tadqiqotda urushning inson ruhiyatiga ta’siri, shaxsiy va ijtimoiy konflikt sifatidagi ko‘rinishlari hamda urushdan keyingi jamiyatdagi ma’naviy tiklanish jarayoni yoritilgan. Shuningdek, yozuvchining asarlarida urushning faqat tarixiy voqea emas, balki inson ichki dunyosini o‘zgartiruvchi murakkab ijtimoiy-psixologik hodisa sifatida aks etishi asoslab beriladi.
COGNITIVE MECHANISMS OF UZBEK NATIONAL CHARACTER REPRESENTATION IN LITERARY TRANSLATION: A CONCEPTUAL ANALYSIS
This article investigates the cognitive mechanisms underlying the representation of the Uzbek national character image in literary translation. Drawing on comparative translation analysis, conceptual metaphor theory, and cognitive linguistics, the study examines how language units functioning as markers of national identity are transferred across English–Uzbek and Russian–Uzbek translation pairs. The research demonstrates that national character representation is not merely a lexical–semantic challenge but a deeply cognitive process in which translators negotiate between source conceptual frameworks and target cultural schemata. Findings reveal that successful representation of the Uzbek national character in translation depends on the translator's linguistic identity, socio-cultural competence, and ability to deploy cognitive equivalence at both denotative and connotative levels. The article contributes to cognitive translation studies and offers implications for translator education in multilingual Central Asian contexts.
ЭВОЛЮЦИЯ ЛИНГВИСТИЧЕСКИХ ПАРАДИГМ И КОГНИТИВНОАНТРОПОЦЕНТРИЧЕСКИЙ ПОДХОД К АНАЛИЗУ СТИЛИСТИЧЕСКИХ СРЕДСТВ В ХУДОЖЕСТВЕННОМ ДИСКУРСЕ
Исследование рассматривает развитие когнитивной стилистики как направления, объединяющего лингвистические, психологические и литературоведческие подходы для анализа взаимодействия языка, мышления и сознания в художественном дискурсе. Особое внимание уделяется переходу от структурного анализа к когнитивному и антропоцентрическому подходу, в рамках которого стилистические средства воспринимаются как репрезентации мыслительных процессов и механизмов концептуализации опыта. Анализируются ключевые когнитивные инструменты, концептуальная метафора, метонимия, символ и образность, и их роль в формировании концептуальной картины мира автора и организации смысловой структуры текста. Рассматривается влияние культурных моделей и индивидуального опыта на интерпретацию художественных образов, а также взаимодействие различных когнитивных теорий, таких как теория ментальных пространств и концептуальной интеграции.
MUTRIBIY SAMARQANDIY “TAZKIRAT USH-SHUARO” ASARINING ADABIY AHAMIYATI
Maqolada Mutribiy Samarqandiyning “Tazkirat ush-shuaro” asarining tarixiyadabiy qimmati va XVII asr Movarounnahr adabiy muhitini o„rganishdagi birlamchi manbalik xususiyatlari tahlil qilingan. Manbada ilk bor tilga olingan 70 ga yaqin ijodkor hayoti, hukmron sulola vakillarining she‟riyatga homiyligi hamda shoh shoirlar faoliyati ilmiy nuqtayi nazardan yoritilgan. Tadqiqotda tazkiraning shoirlar madaniy maqomi, ilmiy ixtisoslashuvi (aruz, muammo, tabobat, musiqa va b.) hamda ustoz-shogirdlik an‟analarini belgilashdagi o„rni ochib berilgan. Shuningdek, muallifning shakliy va estetik mezonlarga asoslangan adabiy-tanqidiy qarashlari maqolaning markaziy obyektini tashkil etadi.
“BOBURNOMA”DA HAM SHOIR, HAM HUKMDORLAR FAOLIYATI HAQIDA MULOHAZALAR
Mazkur maqolada Zahiriddin Muhammad Boburning “Boburnoma” asarida hukmdorlik va ijodkorlik fazilatlarini o„zida mujassam etgan tarixiy shaxslar faoliyati tahlil qilinadi. Asarda Haydar Mirzo, Ahmad Hojibek, Sulton Mahmud Mirzo, Boysung„ur Mirzo hamda Muhammad Shayboniyxon kabi shaxslarning siyosiy faoliyati bilan bir qatorda adabiy iste‟dodi, she‟riyatga munosabati va ijodiy merosi yoritilgan. Boburning shoir va hukmdorlarni baholashdagi mezonlari, ularga xolis hamda tanqidiy munosabati ilmiy tahlil etiladi.