L.Z. BUDAGOV VA G. CLAUSON LUG‘ATLARINING LEKSIKOGRAFIK KONSEPSIYASI HAMDA UMUMTURKIY LEKSIKANI TAVSIFLASH TAMOYILLARI

Authors

  • Tuxtasinova Mahliyoxon Shavkatjon qizi Filologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent v.b., Alisher Navoiy nomidagi ToshDOʻTAU, Toshkent, O‘zbekiston, E-pochta: mahliyo.shavkatjonovna@gmail.com, O

DOI:

https://doi.org/10.66345/stj.6697

Keywords:

umumturkiy leksika, tarixiy leksikografiya, L.Z. Budagov, G. Clauson, qiyosiy leksikografiya, etimologik lug‘at, proto-turk, tarixiy leksikologiya, chig‘atoy tili, turkiy tillar.

Abstract

Mazkur maqolada L.Z. Budagovning «Сравнительный словарь турецкотатарских наречий» hamda G. Clausonning «An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth-Century Turkish» lug‘atlarida umumturkiy leksikaning tavsiflanish tamoyillari qiyosiy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqotda har ikki lug‘atning yaratilish maqsadi, ilmiy konsepsiyasi, umumturkiy leksikani tanlash mezonlari, bosh so‘zlarni shakllantirish prinsiplari, lug‘at maqolalarining tuzilishi hamda etimologik tavsiflash usullari o‘rganildi. Qiyosiy-tarixiy, leksikografik va tavsifiy metodlar asosida Budagov va Clauson tomonidan qo‘llangan leksikografik yondashuvlarning o‘xshash va farqli jihatlari aniqlandi. Tadqiqot natijalari Budagov lug‘ati qiyosiy-dialektologik leksikografiya, Clauson lug‘ati esa tarixiyetimologik leksikografiya modelini ifodalashini ko‘rsatdi. Shuningdek, umumturkiy leksikani o‘rganishda ushbu ikki lug‘atning o‘zaro komplementar xarakterga egaligi hamda turkiy tillarning tarixiy taraqqiyoti, proto-turk leksik fondi va semantik evolyutsiyasini tadqiq etishda muhim ilmiy ahamiyat kasb etishi asoslandi. Tadqiqot natijalari turkiy tarixiy leksikografiya, etimologiya va tarixiy leksikologiya sohalaridagi keyingi izlanishlar uchun nazariy-metodologik asos bo‘lib xizmat qiladi. 

Downloads

Download data is not yet available.

References

1. Будагов Л. З. Сравнительный словарь турецко-татарских наречий. Т. I. – Санкт-Петербург: Типография Императорской Академии наук, 1869. – 810 с.

2. Будагов Л. З. Сравнительный словарь турецко-татарских наречий. Т. II. – Санкт-Петербург: Типография Императорской Академии наук, 1871. – 418 с.

3. Clauson G. An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth-Century Turkish. – Oxford: Clarendon Press, 1972. – 989 p.

4. Древнетюркский словарь / Под ред. В. М. Наделяева, Д. М. Насилова, Э. Р. Тенишева, А. М. Щербака. – Ленинград: Наука, 1969. – 676 с.

5. Кононов А. Н. История изучения тюркских языков в России. Дооктябрьский период. – Ленинград: Наука, 1972. – 271 с.

6. Радлов В. В. Опыт словаря тюркских наречий. Т. I–IV. – Санкт-Петербург: Типография Императорской Академии наук, 1893–1911.

7. Рахматуллаев Ш. Ўзбек тилининг этимологик луғати. Т. I–III. – Тошкент: Университет, 2000– 2009.

8. Севортян Э. В. Этимологический словарь тюркских языков. Вып. 1–7. – Москва: Наука, 1974– 2003. 177 4 6/1

9. Тенишев Э. Р. (отв. ред.). Сравнительно-историческая грамматика тюркских языков. Лексика. – Москва: Наука, 2001. – 822 с.

10. Tekin T. A Grammar of Orkhon Turkic. – Bloomington: Indiana University, 1968. – 295 p.

11. Tekin T. Orhon Türkçesi Grameri. – Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2003. – 324 s.

12. Tuxtasinova M. “Сравнительный словарь турецко-татарских наречий” asaridagi chig„atoycha harbiy istilohlarning leksik-semantik tahlili //Konferensiya 2024. – 2024. – Т. 1. – №. 01.

13. Tuxtasinova M. LZ Budagov lug‘atida eski o‘zbek adabiy tili harbiy istilohlarining izohlanishi. Oltin bitiglar–Golden Scripts, 2022 - goldenscripts.navoiy-uni.uz. https://compling.navoiyuni.uz/index.php/conference7/article/view/1056

14. Tuxtasinova M. "Сравнительный словарь турецко-татарских наречий" lug„atida holat nomlarining ifodalanishi. https://zenodo.org/records/10721896

15. Tuxtasinova M. L.Z.Budagovning “Сравнительный словарь турецко-татарских наречий” asarining turkologiyadagi o„rni

https://cyberleninka.ru/article/n/l-z-budagovning-sravnitelnyy-slovar-turetsko-tatarskih-narechiyasarining-turkologiyadagi-o-rni

16. Erdal M. Old Turkic Word Formation: A Functional Approach to the Lexicon. Vol. I–II. – Wiesbaden: Otto Harrassowitz, 1991.

17. Erdal M. A Grammar of Old Turkic. – Leiden–Boston: Brill, 2004. – 575 p.

18. Gabain A. von. Alttürkische Grammatik. – Wiesbaden: Otto Harrassowitz, 1974. – 313 s.

19. O‘zbek tilining izohli lug‘ati. 5 jildlik. – Toshkent: O„zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2006–2008.

Downloads

Published

2026-06-06

How to Cite

L.Z. BUDAGOV VA G. CLAUSON LUG‘ATLARINING LEKSIKOGRAFIK KONSEPSIYASI HAMDA UMUMTURKIY LEKSIKANI TAVSIFLASH TAMOYILLARI. (2026). SCIENCE TIME JOURNAL, 4(6/1), 165-177. https://doi.org/10.66345/stj.6697
Indexed & Abstracted In

Our articles are indexed and discoverable across leading academic databases worldwide