TILLARNING O‘ZARO ALOQASI VA KULOLCHILIK LEKSIKASI
DOI:
https://doi.org/10.66345/stj.v4i5/1.6193Keywords:
areal lingvistika, arabizmlar, tillarning o‘zaro aloqasi, til kontaktlari, leksik o‘zlashma, kulolchilik leksikasi, fors-tojik o‘zlashmalari, fonetik adaptatsiya, sotsiolingvistika, semantik moslashuv, hunarmandchilik terminologiyasi.Abstract
Ushbu maqola maqola o‘zbek tilidagi kulolchilik leksikasining tarixiy taraqqiyotida tillararo aloqalarning tutgan o‘rni va leksik o‘zlashma jarayonlarining genezisini tadqiq etishga bag‘ishlangan. Tadqiqotda o‘zbek kulolchilik atamalari tarkibida fors-tojik, arab, mo‘g‘ul, xitoy va rus tillaridan o‘zlashgan leksik birliklarning hududiy taqsimoti, semantik moslashuvi va fonetik adaptatsiyasi xususiyatlari areal-tipologik hamda etimologik metodlar yordamida o‘rganildi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, o‘zbek kulolchilik leksikasining 42% ga yaqini o‘zlashma so‘zlardan iborat bo‘lib, ulardan eng katta ulush fors-tojik (24,8%) va arab (9,3%) tillariga to‘g‘ri keladi. Ushbu o‘zlashmalar, asosan, IX–XII asrlardagi Markaziy Osiyo madaniy uyg‘onish davrida shakllangan va kulolchilik hunarining texnologik takomillashuvi bilan bevosita bog‘liqdir.
Downloads
References
1. Thomason S., Kaufman T. Language Contact, Creolization, and Genetic Linguistics. – Berkeley: University of California Press, 1988. – 411 p.
2. Weinreich U. Languages in Contact: Findings and Problems. – The Hague: Mouton, 1966. – 148 p.
3. Asqarov A. O‘zbek xalqining etnogenezi va etnik tarixi. – Toshkent: Universitet, 2007. – 264 b.
4. O‘zbek tilining izohli lug‘ati. 5 jildlik / Mas’ul muharrir T. Mirzayev. – Toshkent: «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, 2006–2008.
5. Rahmatullayev Sh. O‘zbek tilining etimologik lug‘ati. – Toshkent: Universitet, 2000–2003.
6. Ibrohimov S. Farg‘ona shevalarining kasb-hunar leksikasi. – Toshkent: Fan, 1956. – 188 b.
7. Bulatova V. A. O‘rta Osiyo kulolchiligi tarixi. – Toshkent: Fan, 1985. – 248 b.
8. Sa’dullayev A. O‘zbek xalq amaliy san’ati: kulolchilik. – Toshkent: Sharq, 2009. – 192 b.
9. Begmatov E. O‘zbek tili leksikologiyasi. – Toshkent: O‘qituvchi, 1985. – 208 b.
10. Hojiyev A. O‘zbek tili so‘z yasalishi tizimi. – Toshkent: O‘qituvchi, 2007. – 168 b.
11. Aynī S. Yoddoshtho. – Dushanbe: Adib, 1990. – 197 s.
12. G‘afurov B. Tojiklar (qadimgi davr, o‘rta asrlar va yangi davr tarixi). – Dushanbe: Donish, 2008. – 818 s.
13. Frye R. N. The Heritage of Central Asia: From Antiquity to the Turkish Expansion. – Princeton: Markus Wiener Publishers, 1996. – 264 p.
14. Narzullayeva D. Turli tillar tizimida kulolchilik atamalarining leksik-semantik xususiyatlari // Conference Proceedings: Fostering Your Research Spirit. – 2024. – B. 249–250.
15. Mahmudov N. Tilning mukammal tadqiqi yo‘llarini izlab… // O‘zbek tili va adabiyoti. – 2012. – № 5. – B. 3–16.
16. Sodiqov K. Turkiy tillar leksikologiyasi. – Toshkent: Universitet, 2018. – 254 b.
17. Доэрфер Г. Тüркисче унд монголисче Элементе им Неуперсисчен. Бд. И–ИВ. – Wиесбаден: Франз Стеинер Верлаг, 1963–1975.
18. Успенский Б. А. Язйковая ситуация и язйковое сознание в Московской Руси. – Москва: Язйки русской културй, 1994. – 192 s.
