HIKMATLARNING DINIY-MA’RIFIY ASOSLARI
DOI:
https://doi.org/10.66345/stj.v4i4/2.5614Keywords:
Ahmad Yassaviy, Devoni hikmat, hikmatnavislik an’anasi, tasavvuf adabiyoti, turkiy mumtoz adabiyot, hikmat janri, barmoq vazni, irfoniy g‘oyalar, Qur’oni karim, HadisAbstract
Mazkur maqolada Ahmad Yassaviy ijodi asosida hikmatnavislik an’anasining shakllanishi va uning XII–XIX asrlarda davom etgan taraqqiyoti ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Muallif Devoni hikmat asarining turkiy tasavvuf adabiyotidagi o‘rni, uning g‘oyaviy manbalari hamda badiiy-estetik xususiyatlarini yoritadi. Tadqiqotda hikmat janrining shakllanishida Qur’oni karim va Hadis ta’limotlarining ta’siri, shuningdek, qadimgi turkiy og‘zaki ijod an’analari bilan bog‘liqligi tahlil qilinadi. Maqolada tasavvuf ta’limotining Turkiston hududida rivojlanish jarayoni, Yusuf Hamadoniy, Abduxoliq G‘ijduvoniy kabi mutasavviflar faoliyati hamda hikmatlarning xalq orasida tarqalishida ijroiylik va sinkretizm xususiyatlari muhim omil bo‘lgani asoslab beriladi. Shuningdek, hikmat janrining barmoq vazni, to‘rtlik shakli va xalqona ifoda uslubi orqali turkiy xalqlarning ma’naviy-ma’rifiy tafakkuriga ko‘rsatgan ta’siri yoritiladi.
Downloads
References
1. Ahmad Yassaviy. Devoni hikmat. — Turkiston: Movarounnahr, 2001. — 12-14-betlar
2. Al-Islam wa al-Silm — Tinchlik va zarar qilmaslik tamoyillari, 45-bet.
3. Al-Qurtubi, M. Tafsir al-Qurtubi. — Cairo: Dar al-Kutub, 2005. — 3/234-betlar.
4. Bregel, Y. Central Asia in the Medieval Period. — Leiden: Brill, 2003. — 203–207-betlar.
5. DeWeese, D. Islamization and Native Religion in the Golden Horde. — Pennsylvania: Penn State Press, 1994. — 143–150-betlar.
6. Ergin, M. Türk Halk Şiiri ve Nazım Şekilleri. — Istanbul: Boğaziçi Yay., 2004. — 56–60-betlar.
7. Erkinov, A. O‘zbek mumtoz adabiyoti tarixi. — Toshkent: Fan, 2008. — 67–75-betlar.
8. Ibid., 20-22-bet. — Hikmatlarning eshitish va eslab qolish samaradorligi.
9. Ibn Kathir, I. Tafsir al-Qur’an al-Azim. — Beirut: Dar al-Fikr, 2004. — 3/321-betlar.
10. Köprülü, M. Fuad. Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar. — Ankara: Diyanet Yay., 1991. — 78–85-betlar.
11. Mirzaev, I. O‘zbekiston tasavvuf adabiyoti. — Toshkent: Movarounnahr, 2015. — 45–49-betlar.
12. Qur’oni karim. Juma surasi, 2-oyat; qarang: Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf. Tafsiri Hilol. 1-jild. — Toshkent: Hilol-Nashr, 2017. — 312–314-betlar.
13. Schimmel, A. Mystical Dimensions of Islam. — Chapel Hill: University of North Carolina Press, 1975. — 86–92-betlar.
14. Shayx Abdulaziz Mansur. Qur’oni karim ma’nolarining tarjima va tafsiri. — Toshkent: Movarounnahr, 2018. — Baqara surasi, 269-oyat tafsiri.
15. Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf. Tasavvuf va axloq. — Toshkent: Hilol-Nashr, 2016. — 23–27-betlar.
16. Suyuti, J. Al-Itqan fi Ulum al-Qur’an. — Cairo: Al-Halabi, 1990. — 198–200-betlar.
17. Tasavvuf adabiyoti tarixi — Xoja Ahmad Yassaviy ijodi va diniy-ma’rifiy ta’sir, 33-bet.
18. Trimingham, J. S. The Sufi Orders in Islam. — Oxford: Oxford University Press, 1971. — 10–18-betlar.
19. Xayrullaev, M. Movarounnahrda ilm-fan taraqqiyoti. — Toshkent: O‘zbekiston, 1994. — 56–60-betlar.
