MENTAL LEKSIKONNI KO‘PQATLAMLI TARMOQLAR VA KOGNITIV FREYMLAR ASOSIDA MODELLASHTIRISH
DOI:
https://doi.org/10.66345/stj.v4i3/2.5522Keywords:
mental leksikon, omonema, ko‘pqatlamli tarmoqlar (multilayer networks), freym, teglash, N400.Abstract
Ushbu maqolada leksik omonimlarning lingvokognitiv tabiati zamonaviy antroposentrik paradigma hamda ko‘pqatlamli tarmoqlar (multilayer networks) nazariyasi asosida tadqiq etiladi. Omonimiya hodisasi shunchaki shakliy bir xillik emas, balki turkiy xalqlarga xos “baland idrok” va “tez fahmlik” kognitiv stereotiplarining in’ikosi sifatida tahlil qilingan. Maqolada omonimlarning (mental omonimlar) mental leksikondagi o‘rni freym, ssenariy kabi kognitiv modellar orqali yoritilib, ularning xotirada saqlanish va nutqiy idrok etilish mexanizmlari lingvokognitiv, psixolingvistik va neyroligvistik jihatdan asoslanadi. Shuningdek, maqolada o‘zbek tilidagi omonimlarni sun’iy intellekt (ChatGPT) va mashina tarjimasi tizimlarida avtomatik farqlash muammolari hamda ularni bartaraf etishda kollokatsiya va teglash usullarining ahamiyati ko‘rib chiqiladi.
Downloads
References
1. Abdurahmanova M.T. O‘zbek va turk tillaridagi leksik omonimlarning lingvokognitiv xususiyatlari. Filol.fan.d-ri (DSc)… diss. – Тошкент, 2024. – 276 b.
2. Abdurahmanova M., Bozorova S. Alisher Navoiy – omonimiya nazariyasi asoschisi /Alisher Navoiy va XXI asr. 8-Uluslararo konferansi materiallari. – Toshkent – Boku, 2023. – B. 327-334.
3. Александров А. А., Меметова К. С. Влияние частотности слова и семантического контекста на вызванные потенциалы мозга (ERP), обусловленные омонимами // Российский физиологический журнал. – 2017. – № 11.
4. Кожара О. В. Репрезентация многозначного слова в моделях ментального лексикона // Вестник Томского государственного университета. – 2019. – № 447.
5. MacGregor L. J., Bouwsema J., Klepousniotou E. Sustained meaning activation for polysemous but not homonymous words: Evidence from EEG. // Neuropsychologia. – 2015. – Vol. 68.
6. Стернин И. А., Рудакова А. В. Психолингвистическое значение слова и его описание. – Lambert Academic Publishing, 2011.
7. Тухтасинов И. М. Нейрокогнитивные механизмы многоязычной обработки в современных системах генеративного искусственного интеллекта // Journal of Humanities and Natural Sciences. – 2025. – № 21.
8. Шакер И.Т. Лексические непроизводные омонимы – существительные и их отражение в словарях. Автореф. дисс. ...канд. филол. наук. – Воронеж, 2013. – 25 с.




















