O‘ZBEK XALQ DOSTONLARIDA SAFAR MOTIVI
DOI:
https://doi.org/10.66345/stj.v4i3/1.5426Keywords:
o‘zbek folklori, doston, safar motivi, qahramon, inisiyatsiya, Alpomish, Go‘rog‘li, mifologik chegara, madaniy qahramon, epos strukturasi.Abstract
Ushbu maqolada o‘zbek qahramonlik va ishqiy-romantik dostonlarining fundamental tarkibiy va semantik elementi bo‘lgan “safar motivi” atroflicha tahlil qilinadi. Safar nafaqat qahramonning bir geografik nuqtadan ikkinchisiga jismoniy ko‘chishi, balki ramziy “inisiyatsiya” (kamolot) va ma’naviy yuksalish jarayoni sifatida o‘rganiladi. “Alpomish” va “Go‘rog‘li” turkumlari misolida qahramonning o‘z muhitidan chiqib, “begona hudud”ga o‘tishi shaxsiyatning shakllanishi uchun turtki bo‘lishi ochib berilgan. Tadqiqotda safarning mifologik ildizlari, g‘oyibona yordamchilar (ot, pirlar) roli va chegara to‘siqlarini (daryo, tog‘, sahro) yengib o‘tish masalalariga e’tibor qaratilgan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, safar motivi doston dinamikasini ta’minlash bilan birga, qahramonning qaytishidan so‘ng uning ijtimoiy va axloqiy maqomini qonuniylashtirishga, adolat va urug‘ birligini tiklashga xizmat qiladi.
Downloads
References
1. Zarifov H. O‘zbek xalq og‘zaki ijodi. – Toshkent: Fan, 1973.
2. Sarimsoqov B. O‘zbek xalq og‘zaki ijodi terminlari lug‘ati. – Toshkent: O‘qituvchi, 1991.
3. Mirzayev T. “Alpomish” dostonining o‘zbek variantlari. – Toshkent: Fan, 1968.
4. Жирмунский В. М. Тюркский героический эпос. – Ленинград: Наука, 1974.
5. Пропп В. Я. Морфология волшебной сказки. – Москва: Наука, 1969.
6. Murodov M. O‘zbek dostonlari poetikasi. – Toshkent: Fan, 1985.
7. Yo‘ldosheva S. O‘zbek ishqiy dostonlari poetikasi. – Toshkent: Universitet, 2002.
8. Eshonqul J. Mif, folklor va obraz. – Toshkent: Alisher Navoiy nomidagi O‘zbekiston Milliy kutubxonasi nashriyoti, 2008.
