O‘G‘UZ SHEVALARI LEKSIK TIZIMIDA MADANIY KONSEPTLARNING KOGNITIV-SEMANTIK STRUKTURASI
DOI:
https://doi.org/10.66345/stj.v4i3/1.5420Keywords:
o‘g‘uz shevalari, madaniy konsept, kognitiv semantika, konseptual maydon, dialekt leksikasi, etnomadaniy belgi, semantik motivatsiyaAbstract
Mazkur maqolada o‘g‘uz shevalari leksik tizimi doirasida shakllangan madaniy konseptlarning kognitiv-semantik strukturasi kompleks tarzda tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy maqsadi o‘g‘uz shevalariga xos konseptlarning ichki tuzilishini aniqlash, xususan, ularning semantik yadrosi, periferiya qatlamlari hamda baholovchi (aksiologik) komponentlarini ochib berishdan iborat. Shuningdek, konseptlarning til va tafakkur tizimidagi o‘rni, ularning etnomadaniy mazmun bilan uzviy bog‘liqligi ham alohida e’tiborga olinadi.
Tadqiqot jarayonida kognitiv-semantik tahlil, komponent tahlili hamda kontekstual tahlil metodlaridan kompleks foydalanildi. Mazkur metodlar yordamida o‘g‘uz shevalaridagi leksik birliklar tarkibida mujassamlashgan madaniy mazmun, konseptual belgilar va ularning funksional-semantik xususiyatlari aniqlashtirildi.
Natijalar shuni ko‘rsatadiki, o‘g‘uz shevalari leksikasida aks etgan madaniy konseptlar o‘zining ko‘p qatlamli tuzilishi, dialektal variativligi hamda etnomadaniy motivatsiyasi bilan ajralib turadi. Shuningdek, konseptual maydonlarning shakllanishida tarixiy-lisoniy omillar, milliy dunyoqarash va an’anaviy madaniyatning muhim o‘rni mavjudligi asoslab beriladi.
Downloads
References
1. Раҳматуллаев Ш. Ўзбек тили лексик семантикаси. Тошкент: Фан, 2006. 320 б.
2. Ҳожиев А. Ўзбек диалектологияси. Тошкент: Ўқитувчи, 2004. 240 б.
3. Шоабдураҳмонов Ш., Асқарова М., Ҳожиев А. Ўзбек диалектологияси ва шевалар лексикаси. Тошкент: Фан, 1987. 296 б.
4. Маслова В. А. Лингвокультурология. Москва: Академия, 2001. 208 с.
5. Баскаков Н. А. Введение в изучение тюркских языков. Москва: Высшая школа, 1969. 384 с.
6. Lakoff G. Women, Fire, and Dangerous Things: What Categories Reveal about the Mind. Chicago: University of Chicago Press, 1987. 614 p.
7. Степанов Ю. С. Константы: Словарь русской культуры. Москва: Академический проект, 2004. 992 с.
8. Johanson L., Csató É. Á., eds. The Turkic Languages. London; New York: Routledge, 1998. 331 p.
9. Heine B. Cognitive Foundations of Grammar. Oxford: Oxford University Press, 1997. 230 p.
10. Sa’dullayeva M.S. O‘zbek shevalarida polisemiya (o‘g‘uz lahjasi misolida). (f.f.f.d. (PhD) dissertatsiyasi). Jizzax, 2025. 170 b.
