PSIXOLINGVISTIKANING RIVOJI VA UNDA MATN TAHLILI MASALASI
DOI:
https://doi.org/10.66345/stj.v4i3/2.5333Keywords:
psixolingvistika, matn yaratuvchi, matnni idrok etuvchi, intertekstuallik, uyg‘unlashuv.Abstract
Maqolada psixolingvistika fanining shakllanishi, rivojlanish bosqichlari va uning yetakchi namoyondalarining ilmiy qarashlari atroflicha yoritilgan. Xususan, til va tafakkur munosabati, nutqiy faoliyat mexanizmlari hamda individual va ijtimoiy omillarning tilga ta’siri psixolingvistik nuqtayi nazardan tahlil qilinadi. Shu bilan birga, matn tahliliga oid nazariy yondashuvlar, jumladan, matnni yaratish va idrok etish jarayonlari, intertekstuallik, mazmuniy persepsiya hamda kognitiv va pragmatik omillar asosida keng ko‘rib chiqiladi. Maqolada badiiy matnlar misolida muallif va o‘quvchi o‘rtasidagi kommunikativ munosabat, matnning ko‘p qatlamli mazmuni va uning o‘quvchi ongida qayta shakllanish jarayoni tahlil etiladi. Shuningdek, psixolingvistikaning zamonaviy yo‘nalishlari, jumladan, kognitiv va antropotsentrik yondashuvlar asosida matn tadqiqining dolzarb masalalari yoritiladi. Mazkur tadqiqot psixolingvistika va matnshunoslik sohasida olib borilayotgan ilmiy izlanishlarni boyitish, shuningdek, matnni tahlil qilishda yangi nazariy va amaliy yondashuvlarni shakllantirishga xizmat qiladi.
Downloads
References
1. Aзимова И. Ўзбек тилидаги газета матнлари мазмуний перцепциясининг психолингвистик тадқиқи: Филол. фан. номз. ... дисс. – Тошкент, 2008. – 153 б.
2. Гумбольдт В. О различии строения человеческих языков и его влияние на духовное развитие человечества / Избранные труды по языкознанию. – М., 1984. – C. 68.
3. Йўлдошев М. Бадиий матн лингвопоэтикаси. – Тошкент: O‘zbekiston, 2019. – Б. 97–98.
4. Karimova F. O‘zbek tilidagi muloqot matnlarining pragmalingvistik va psixolingvistik xususiyatlari. – Toshkent: Bookmany print, 2025. – 188 b.
5. Леонтьев А.А. Язык, речь, речевая деятелность. – М.: Просвещение, 1969. – 106 с.
6. Маҳмудов Н. Тил. – Тошкент: Ёзувчи, 1997. – 40 б.; Нутқнинг жўялиги // Ўзбек тили ва адабиёти, 2007. – № 3. – Б. 13–17 б.; Тилнинг мукаммал тадқиқи йўлларини излаб... // Ўзбек тили ва адабиёти. – Тошкент, 2012. – №5. – Б. 3–16.
7. Нурмонов А. Танланган асарлар. 3 жилдлик. 1-жилд. – Тошкент: Akademnashr, 2012. – Б. 150; Нурмонов А. Тилшуносликнинг психология билан муносабати / Танланган асарлар. 3 жилдлик. 2-жилд. – Тошкент: Akademnashr, 2012. – Б. 56; – Б. 164–169.
8. Сафаров Ш. Прагмалингвистика. – Тошкент: Ўзбекистон миллий энциклопедияси, 2008. – Б. 227.
9. Сафаров Ш. Когнитив тилшунослик. – Жиззах: Сангзор, 2006. – Б. 15.
10. Usmonova Sh., Shamsiyeva Sh. Psixolingvistika. Darslik. – Toshkent: Bookmany print, 2022. – B. 22.
11. Xомидова M. Бадиий матн перцепциясида интертекстуаллик: Филол. фан. б. фалс. докт. (РhD) ... дисс. – Тошкент, 2021. – Б. 55.
12. Худойберганова Д. Матннинг антропоцентрик тадқиқи. – Тошкент: Фан, 2013. – 136 б.
