G‘AFUR G‘ULOMNING "SHUM BOLA" ASARIDAGI HAZIL-MUTOYIBA KONSEPTINING LINGVOKOGNITIV TAHLILI VA TARJIMA MUAMMOLARI
DOI:
https://doi.org/10.66345/stj.v4i3/2.5328Keywords:
hazil-mutoyiba konsepti, lingvokognitiv tahlil, verbal komizm, madaniy hazil, tarjima transformatsiyasi,Abstract
Ushbu ilmiy maqola G‘afur G‘ulomning "Shum bola" asaridagi hazil-mutoyiba konseptining lingvokognitiv struktur’asini va uning ingliz hamda rus tillaridagi tarjimalarda transformatsiyaga uchrashi mexanizmlarini kompleks tahlil qiladi. Tadqiqotda hazil-mutoyiba nafaqat stilistik vosita, balki milliy mentalitet, kognitiv strukturalar va madaniy kodlarni o‘zida mujassamlashtirgan murakkab lingvokulturologik fenomen sifatida o‘rganilgan. Asardagi hazil-mutoyiba konseptining asosiy komponentlari – verbal hazil (so‘z o‘yinlari, kalamburlar, kinoya), situativ komizm (kutilmagan vaziyatlar, paradokslar), xarakter komizmi (bolalarcha beg‘uborlik, kattalarning nojo‘yaligi) va milliy-madaniy hazil (mahalliy realiyalar, etnografik elementlar) qatlamlari ajratib ko‘rsatilgan. Ingliz (Robert Daglish, Catherine Fitzpatrick) va rus (Natalya Vladimirova, Pavel Salzman) tarjimalarining komparativ tahlili natijasida hazil-mutoyiba elementlarining tarjimada yo‘qolish yoki transformatsiya mexanizmlari aniqlangan. Statistik ma’lumotlar ko‘rsatishicha, verbal hazilning 70%i, situativ komizmning 40%i, milliy-madaniy hazilning 85%i tarjimada muhim o‘zgarishlarga uchragan. Maqolada hazil-mutoyiba konseptini tarjimada saqlashning kognitiv-pragmatik modeli ishlab chiqilgan va optimal tarjima strategiyalari tavsiya etilgan.
Downloads
References
1. G‘afur G‘ulom. Shum bola. – Toshkent: Sharq nashriyoti, 2018 (tanqidiy nashr).
2. Gulom, Gafur. The Mischievous Boy / Trans. Robert Daglish. – Moscow: Progress Publishers, 1978.
3. Gulom, Gafur. The Naughty Boy / Trans. Carol Ermakova. – Tashkent: Gafur Gulom Publishing House, 2015.
4. Гулям, Гафур. Озорной мальчишка / Пер. Натальи Владимировой. – Ташкент: Издательство литературы и искусства, 1985.
5. Attardo S., Raskin V. Script theory revis(it)ed: Joke similarity and joke representation model // Humor: International Journal of Humor Research. – 1991. – Vol. 4(3). – P. 293–347.
6. Chiaro D. Translation, Humour and Literature. – London: Continuum, 2010.
7. Davies C. Jokes and Targets. – Bloomington: Indiana University Press, 2011.
8. Delabastita D. Wordplay and Translation. – Manchester: St. Jerome Publishing, 1996.
9. Hatim B., Mason I. Discourse and the Translator. – London: Longman, 1990.
10. Lakoff G., Johnson M. Metaphors We Live By. – Chicago: University of Chicago Press, 2003.
11. Nash W. The Language of Humour. – London: Longman, 1985.
12. Norrick N.R. Issues in conversational joking // Journal of Pragmatics. – 2003. – Vol. 35(9). – P. 1333–1359.
13. Raphaelson-West D. On the feasibility and strategies of translating humour // Meta. – 1989. – Vol. 34(1). – P. 128–141.
14. Ross A. The Language of Humour. – London: Routledge, 1998.
15. Vandaele J. Humor mechanisms in film comedy: Incongruity and superiority // Poetics Today. – 2002. – Vol. 23(2). – P. 221–249.
16. Zabalbeascoa P. Translating jokes for dubbed television situation comedies // The Translator. – 1996. – Vol. 2(2). – P. 235–257.
17. Абдуллаев Ё. Ўзбек тилида ҳазил-мутойиба услуби. – Тошкент: Фан, 2014.
18. Каримов С. Болалар адабиётида комизм муаммоси. – Самарқанд: СамДУ нашри, 2016.
19. Мирзаев Т., Саримсоқов Б. Ўзбек халқ ҳазиллари. – Тошкент: Адабиёт ва санъат, 2009.
20. Усманова Ш. Гафур Ғулом асарларининг таржима поэтикаси. – Тошкент: Mumtoz so‘z, 2017.




















