G‘AFUR G‘ULOMNING "SHUM BOLA" ASARIDAGI HAZIL-MUTOYIBA KONSEPTINING LINGVOKOGNITIV TAHLILI VA TARJIMA MUAMMOLARI

Authors

  • Baydjanova Iroda Abdullayevna Abu Rayxon Beruniy nomidagi UrDU Xorijiy filologiya fakulteti Ingliz tili va adabiyoti kafedrasi dotsenti, p.f.f.d.

DOI:

https://doi.org/10.66345/stj.v4i3/2.5328

Keywords:

hazil-mutoyiba konsepti, lingvokognitiv tahlil, verbal komizm, madaniy hazil, tarjima transformatsiyasi,

Abstract

Ushbu ilmiy maqola G‘afur G‘ulomning "Shum bola" asaridagi hazil-mutoyiba konseptining lingvokognitiv struktur’asini va uning ingliz hamda rus tillaridagi tarjimalarda transformatsiyaga uchrashi mexanizmlarini kompleks tahlil qiladi. Tadqiqotda hazil-mutoyiba nafaqat stilistik vosita, balki milliy mentalitet, kognitiv strukturalar va madaniy kodlarni o‘zida mujassamlashtirgan murakkab lingvokulturologik fenomen sifatida o‘rganilgan. Asardagi hazil-mutoyiba konseptining asosiy komponentlari – verbal hazil (so‘z o‘yinlari, kalamburlar, kinoya), situativ komizm (kutilmagan vaziyatlar, paradokslar), xarakter komizmi (bolalarcha beg‘uborlik, kattalarning nojo‘yaligi) va milliy-madaniy hazil (mahalliy realiyalar, etnografik elementlar) qatlamlari ajratib ko‘rsatilgan. Ingliz (Robert Daglish, Catherine Fitzpatrick) va rus (Natalya Vladimirova, Pavel Salzman) tarjimalarining komparativ tahlili natijasida hazil-mutoyiba elementlarining tarjimada yo‘qolish yoki transformatsiya mexanizmlari aniqlangan. Statistik ma’lumotlar ko‘rsatishicha, verbal hazilning 70%i, situativ komizmning 40%i, milliy-madaniy hazilning 85%i tarjimada muhim o‘zgarishlarga uchragan. Maqolada hazil-mutoyiba konseptini tarjimada saqlashning kognitiv-pragmatik modeli ishlab chiqilgan va optimal tarjima strategiyalari tavsiya etilgan.

Downloads

Download data is not yet available.

References

1. G‘afur G‘ulom. Shum bola. – Toshkent: Sharq nashriyoti, 2018 (tanqidiy nashr).

2. Gulom, Gafur. The Mischievous Boy / Trans. Robert Daglish. – Moscow: Progress Publishers, 1978.

3. Gulom, Gafur. The Naughty Boy / Trans. Carol Ermakova. – Tashkent: Gafur Gulom Publishing House, 2015.

4. Гулям, Гафур. Озорной мальчишка / Пер. Натальи Владимировой. – Ташкент: Издательство литературы и искусства, 1985.

5. Attardo S., Raskin V. Script theory revis(it)ed: Joke similarity and joke representation model // Humor: International Journal of Humor Research. – 1991. – Vol. 4(3). – P. 293–347.

6. Chiaro D. Translation, Humour and Literature. – London: Continuum, 2010.

7. Davies C. Jokes and Targets. – Bloomington: Indiana University Press, 2011.

8. Delabastita D. Wordplay and Translation. – Manchester: St. Jerome Publishing, 1996.

9. Hatim B., Mason I. Discourse and the Translator. – London: Longman, 1990.

10. Lakoff G., Johnson M. Metaphors We Live By. – Chicago: University of Chicago Press, 2003.

11. Nash W. The Language of Humour. – London: Longman, 1985.

12. Norrick N.R. Issues in conversational joking // Journal of Pragmatics. – 2003. – Vol. 35(9). – P. 1333–1359.

13. Raphaelson-West D. On the feasibility and strategies of translating humour // Meta. – 1989. – Vol. 34(1). – P. 128–141.

14. Ross A. The Language of Humour. – London: Routledge, 1998.

15. Vandaele J. Humor mechanisms in film comedy: Incongruity and superiority // Poetics Today. – 2002. – Vol. 23(2). – P. 221–249.

16. Zabalbeascoa P. Translating jokes for dubbed television situation comedies // The Translator. – 1996. – Vol. 2(2). – P. 235–257.

17. Абдуллаев Ё. Ўзбек тилида ҳазил-мутойиба услуби. – Тошкент: Фан, 2014.

18. Каримов С. Болалар адабиётида комизм муаммоси. – Самарқанд: СамДУ нашри, 2016.

19. Мирзаев Т., Саримсоқов Б. Ўзбек халқ ҳазиллари. – Тошкент: Адабиёт ва санъат, 2009.

20. Усманова Ш. Гафур Ғулом асарларининг таржима поэтикаси. – Тошкент: Mumtoz so‘z, 2017.

Downloads

Published

2026-03-15

How to Cite

G‘AFUR G‘ULOMNING "SHUM BOLA" ASARIDAGI HAZIL-MUTOYIBA KONSEPTINING LINGVOKOGNITIV TAHLILI VA TARJIMA MUAMMOLARI. (2026). SCIENCE TIME JOURNAL, 4(3/2), 284-290. https://doi.org/10.66345/stj.v4i3/2.5328
Indexed & Abstracted In

Our articles are indexed and discoverable across leading academic databases worldwide