OʻZBEK TILI LEKSIK BIRLIKLARI RAVISH SOʻZ TURKUMINI POS TEGLASH ALGORITMLARI VA MODELLARI
DOI:
https://doi.org/10.66345/stj.v4i3/2.5314Keywords:
ravish soʻz turkumi, POS teglash, HMM, CRF, qoidaviy algoritmlar, morfologik tahlil, oʻzbek tili korpusi, Viterbi algoritmi, teglar toʻplamiAbstract
Ushbu maqola oʻzbek tilidagi ravish soʻz turkumini aniqlash va grammatik POS (Part-of-Speech) teglash algoritmlari hamda modellarining nazariy asoslari, amaliy tatbiq usullari va eksperimental natijalarini chuqur tahlil qilishga bagʻishlangan. Tadqiqotda qoidalarga asoslangan yondashuv (rule-based), statistik modellar (Hidden Markov Model – HMM, Conditional Random Fields – CRF) va zamonaviy chuqur oʻrganish (Deep Learning) modellarining ravish soʻz turkumini teglashdagi samaradorligi oʻrganiladi. Ravishlarning morfologik tuzilishi, maʼno turlari va sintaktik vazifalaridan kelib chiqqan holda, ularni avtomatik aniqlash algoritmlari ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijalariga koʻra, gibrid yondashuv qoidalarga asoslangan va statistik modellarning uygʻunligi 94.2% aniqlik darajasiga erishgan boʻlib, bu qoidalarga asoslangan (89.7%) va HMM (91.3%) modellaridan yuqori koʻrsatkich hisoblanadi. Maqolada algoritm strukturalari, teglar toʻplami (tagset) va samaradorlik koʻrsatkichlari jadval va diagrammalar orqali vizual tarzda ifodalangan.
Downloads
References
1. Bobojonova, L., Akhundjanova, A., Ostheimer, P. S., & Fellenz, S. (2025, January). BBPOS: BERT-based part-of-speech tagging for Uzbek. In Proceedings of the First Workshop on Language Models for Low-Resource Languages (pp. 287-293).
2. Inamzhanovna, M. M., Mirdjonovna, K. S., & Qizi, E. G. Z. B. (2025, September). Automatic POS Tagging of Verbs in the Uzbek Language and the Algorithm for Identifying Person-Number and Tense Categories. In 2025 10th International Conference on Computer Science and Engineering (UBMK) (pp. 1639-1643). IEEE.
3. Mansurova, S. (2025). Sifat soʻz turkumini grammatik POS teglash. Computer linguistics: problems, solutions, prospects, 1(1).
4. Oʻzbek tilining izohli lugʻati. Ravish // Izoh.uz. – 2024.
5. Sharipov, M., Abjalova, M., & Sobirov, O. (2025, September). Design and Implementation of a Markov Model-Based POS Tagger for the Uzbek Language. In 2025 10th International Conference on Computer Science and Engineering (UBMK) (pp. 343-347). IEEE.
6. Sharipov, M., & Jumaniyozova, Z. (2023). O ‘zbek tilidagi matnlardan sifat, ravish, yordamchi so ‘z va oraliq so ‘zlar turkumiga oid so ‘zlarni aniqlash. Computer linguistics: problems, solutions, prospects, 1(1).
7. Sharipov, M., Kuriyozov, E., Yuldashev, O., & Sobirov, O. (2023). UzbekTagger: The rule-based POS tagger for Uzbek language. arXiv preprint arXiv:2301.12711.
8. Xudayberganov, N., & Karimova, Z. (2025). Ravish soʻz turkumini grammatik POS teglash algoritmlari: nazariy yondashuv, amaliy tatbiq va kelgusidagi yoʻnalishlar. Computer linguistics: problems, solutions, prospects, 1(1).
