INGLIZCHA PSIXOLINGVISTIK TERMINLAR UCHUN O‘ZBEK TILIDA EKVIVALENT YARATISH USULLARI

Abstract

Mazkur maqolada ingliz tilidagi psixolingvistika sohasiga oid atamalar uchun o‘zbek tilida ekvivalentlar yaratish usullari tahlil qilingan. Psixolingvistika – til va psixika o‘zaro aloqasini o‘rganuvchi soha – O‘zbekistonda endi shakllanib kelayotgan bo‘lib, ko‘plab ilmiy tushunchalarni ifodalash uchun mos o‘zbekcha terminlar zarur. Adabiyotlar tahlili asosida termin yaratishning bir necha usullari, semantik (mavjud so‘zga yangi ma’no berish), morfologik (yangi termin yasash uchun affiks qo‘shish), sintaktik (so‘z birikmasi shaklida termin yaratish) hamda xorijiy atamalarni o‘zlashtirish, aniqlangan. Maqolada ushbu usullar psixolingvistik terminlar misolida ko‘rib chiqilib, har birining afzallik va kamchiliklari muhokama qilinadi. Tahlil qismida bilingvizm va ikki tillilik, ichki nutq kabi istilohlar misolida turli usullarning qo‘llanilishi ko‘rsatilgan. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, xalqaro atamalarni to‘g‘ridan-to‘g‘ri o‘zlashtirish oson yo‘l bo‘lsa-da, murakkab tushunchalarni o‘zbek tilining ichki imkoniyatlari bilan ifodalash ilmiy matnlarni keng ommaga tushunarliroq qiladi. Xulosa o‘rnida, inglizcha psixolingvistik terminlarni tarjima qilish va yaratishda izchil yondashuv lozimligi, zarur hollarda bir necha usulni uyg‘un qo‘llash orqali eng maqbul ekvivalentlar tanlash zarurligi ta’kidlangan.