JADIDCHILIKNING MA’RIFIY-ISLOHOTIY KONSEPSIYASI: MARKAZIY OSIYODA G‘OYA, MINTAQAVIY XOSLIK VA DRAMATURGIYA TAJRIBASI
DOI:
https://doi.org/10.66345/stj.v3i4.4673Keywords:
jadidchilik, usuli jadid, o‘zbek dramaturgiyasi, ma’rifiy islohot, mintaqaviy xoslik, publitsistika, korpus lingvistika, semantik teglash, milliy tilAbstract
Maqolada XIX asr oxiri – XX asr boshida Markaziy Osiyoda shakllangan jadidchilik harakatining ma’rifiy-islohotiy tabiati tahlil qilinadi. Tadqiqot jadidlarni “revolyutsion to‘ntarish” emas, balki ta’limni modernizatsiya qilish, diniy mutaassiblikning oldini olish va jamiyatni intellektual uyg‘otishga qaratilgan konseptual harakat sifatida talqin etadi. Ismoilbek Gasprinskiy g‘oyalari, “usuli jadid” maktablari, matbuot va dramaturgiya (Behbudiy, Xoji Muin, Fitrat, Avloniy, Hamza va boshqalar)ning ijtimoiy ongni yangilashdagi roli yoritiladi. Mintaqaviy xosliklar – Samarqand, Toshkent, Buxoro yo‘nalishlari – hamda ulamolarning siyosiy-madaniy ta’siri tarixiy manbalar va tadqiqotlar asosida ko‘rsatib beriladi. Jadid matnlarining til-uslubiy qatlamlari, publitsistika va pyesalardagi leksik-semantik resurslar, korpus yondashuvining ahamiyatiga urg‘u beriladi.
Downloads
References
1. Badan P. Socio-cultural reform movement in Central Asia // The Journal of Central Asian Studies. – 2016.
2. Edward A.Alworth. Birinchi o‘zbek dramasi //Jahon adabiyoti. -T .; 2009, 9-on.
3. Edward J. Lazzerini: “Beyond Renewal. The Jadid Response to Pressure for Change in the Modern Age”, Muslims in Central Asia. Expressions of Identity and Change, ed. Jo-Ann Gross, Durham/London 1992. 151-166.
4. Faruqi, Burhan Ahmad. The Mujaddid's Conception of Tawhid, 16 August 2010. ISBN 9781446164020
5. Istiqlol qahramonlari “Hoji Muin” . – Toshkent, 2010.
6. Khalid A. The politics of Muslim cultural reform: Jadidism in Central Asia. – Los Angeles; London: Berkeley, 1998.
7. Mehmet Saray, “Rusya’nın Asya’da Yayılması”. İstanbul Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Tarih Enstitüsü Dergisi 10-11:279-302, İstanbul 1979-1980.
8. Qosimov B.Hoji Muin qismati //o‘zbekiston adabiyoti va san’ati gaetasi. 2002-yil, 31-32 son.
9. А.Самойлович. Драматическая литература сортов. Вестник Имп Об.ва вост,№5, Петроград, 1917.
10. Болтабоев Ҳ. Матншунос олимнинг илк мажмуа-қўлланмаси. – (Фитратнинг “Энг эски турк адабиёти намуналари намуналари” асарининг янги нашрига сўзбоши) –Тошкент: Mumtoz so‘z, 2013 йил.
11. Болтабоев Ҳ. Фитратнинг илмий мероси. – Тошкент: Фан‚ 1996.
12. Камолиддин Ш, Коджаоглу Т. Проект Културъной автономии Туркестана – Ташкент: Ilm-fan Ziyosi , 2023.
13. Фитрат. Адабиёт қоидалари. Танланган асарлар. 4-жилд. (Нашрга тайёрл. Ҳ.Болтабоев.) – Т.: Маънавият, 2006.
