JADIDCHILIK: ZO‘RAVONLIKSIZ ISLOH PARADIGMASI VA MARKAZIY OSIYODA MODERNLIKNI QAYTA TALQIN QILISH
DOI:
https://doi.org/10.66345/stj.v3i5.4657Keywords:
jadidchilik, musulmon modernizmi, matbuot va nashriyot, mintaqaviy xoslik, semantik teglash, milliy uyg‘onish, panturkizm/panislomizm talqinlariAbstract
Maqola islohotlar tarixidagi turli model va uslublarni (Solon islohotlari, Lyuter reformasi, Linkoln davridagi bekor qilish siyosati, Rossiyadagi krepostnoylik tugatilishi va boshqalar) eslatgan holda, Markaziy Osiyodagi jadidchilikni kuch ishlatishga tayanmagan, ziyolilar rahnamoligidagi ma’rifiy islohot harakati sifatida talqin qiladi. Harakatning matbuot, ta’lim, adabiyot va ayniqsa, dramaturgiyadagi ko‘rinishlari, uning “musulmon modernizmi” doirasida mahalliylashgan ritorikasi, diniy qadriyatlarni “asl holat”ga qaytarish bilan uyg‘un modernlik konsepsiyasi yoritiladi. Garvarddagi ilmiy muhokamalar, Gaspirali matbuot tarmog‘i va “usul-i jadid” maktablari, jadidchilikni “millatchilik-panturkizm” bilan aynanlashtiruvchi qarashlar hamda ularni qayta ko‘rib chiquvchi zamonaviy tadqiqotlar tahlil qilinadi.
Downloads
References
1. Ш.М.Мирзиёев. Буюк келажагимизни мард ва олижаноб халқимиз билан бирга қурамиз. Тошкент: “Ўзбекистон”. 2017.
2. E.A. Allworth, The Modern Uzbeks: From the Fourteenth Century to the Present: A Cultural History (Stanford: Hoover Institution Press, 1990).
3. H. Carrère d’Encausse, Islam and the Russian Empire: Reform and Revolution in Central Asia, tr. Quintin Hoare (Berkeley: University of California Press, 1988).
4. Ibrohim Tohuriy. Matbuot va isloh. “Аl-Isloh” jurnali 1915-yil, 5-6-sonlar.
5. Mahmudhoca [Behbudî], “Tiyatr Nedür?”, Ayna, No. 29, 10 May 1914 [24 Mayıs 1914] / 28 Cemaziyü’l Ahir 1332.
6. N. Karimov, “Islam and Politics in Twentieth Century Uzbek Literature.” In Islam in Politics in Russia and Central Asia (Early Eighteenth to Late Twentieth Centuries), ed. S.A. Dudoignon and H. Komatsu (London: Kegan Paul, 2001).
7. P. Sartori, “An Overview of Tsarist Policy on Islamic Courts in Turkestan: Its Genealogy and Effects.” Cahiers d’Asie centrale 17/18 (2009).
8. Sinem Küçükağaoğlu Tunç. “Oyna” jurnalida “Padarkush” mavzusidagi maqola va e’lonlar//jadid dramalari poetikasi va sahnalashtirish masalalari mavzusidagi xalqaro ilmiy -amaliy konferensiya.
9. Абдирашидов З. Исмаил Гаспринский и Туркестан в начале XX века: связи - отношения - влияние. Ташкент, 2011.
10. Jeff Eden, Paolo Sartori, Devin DeWeese. Moving Beyond modernism: rethinking cultural change in muslim Eurasia (19th-20th century) // journal of the economic and social history of the orient. 2016.
11. Bennigsen and C. Lemercier-Quelquejay, Islam in the Soviet Union (New York: Praeger, 1967).
12. J. Smith, The Bolsheviks and the National Question, 1917-1923 (New York: St. Martin’s Press, 1999).
