BADIIY MATNDA DIALEKTIZM VA OKKAZIONALIZMLAR

(Tog‘ay Murod asarlari misolida)

Authors

  • Sh.Sh.Yuldasheva P.f.d., prof. O‘zbekiston davlat jahon tillari universiteti, Toshkent e-mail: shahlondpi@gmail.com
  • N.Jiyanova f.f.n., dots. O‘zbekiston davlat jahon tillari universiteti, Toshkent
  • S.Maksumova f.f.n., dots. O‘zbekiston davlat jahon tillari universiteti, Toshkent

DOI:

https://doi.org/10.66345/stj.v3i2.4547

Keywords:

leksika, dialektizm, okkazionalizm, badiiy matn, so‘z yasalishi.

Abstract

Maqolada dialektizmlar va muallif okkazionalizmlarining badiiy matndagi uslubiy xususiyatlari yoritilgan. Shevaga xos so‘zlarning  muallif va personajlar nutqida turli uslubiy bo‘yoqlarga ega bo‘lishi, xalqona so‘zlardan va g‘ayriodatiy so‘z yasash usuli yordamida yasalgan yangi so‘zlardan foydalanishdagi ijodkor mahorati tavsiflangan. Tog‘ay Murod asarlari misolida dialektizm va okkazionalizmlarning tasnifi berilgan. Ishda lisoniy tahlil, tasniflash, tavsiflash, qiyosiy-tarixiy taqqoslash, semantik-stilistik tahlil, metodlaridan foydalanildi. O‘zbek shevalaridagi so‘zlarning leksik xususiyatlarini o‘rganish xalqning yashash tarzini, kasb-kori, xarakterini o‘rganishga yo‘l ochishi, o‘zbek tili leksikologiyasi va leksikografiyasi uchun qimmatli ma’lumotlar berishi mumkin.

Downloads

Download data is not yet available.

References

1. Ahmedova M. Men qaytib kelaman: Tog‘ay Murod zamondoshlari xotirasida. – T.: Yangi asr avlodi, 2008. – B. 180.

2. Ashurboyev S. O‘zbek dialektologiyasi. –Toshkent: Navro‘z, 2016.

3. Бейсенбай А.Б. Әбіш Кекілбаев шығармаларындағы окказионалдық қолданыстар. Филол. ғыл. канд....... авторефераты. – Астана: 2008. – 28 б.

4. Bauer L. English Word-formation. Cambridge: Cambridge University Press, 2004.

5. Dressler, Wolfgang & Tumfart, Barbara. (2017). New corpus-linguistic approaches to the investigation of poetic occasionalisms: The case of Johann Nepomuk Nestroy. Yearbook of the Poznan Linguistic Meeting. 3. 1-12. 10.1515/yplm-2017-0008.)

6. Enazarov T. va b. O‘zbek dialektologiyasi. – Toshkent: Universitet, 2012.

7. Еспекова Л. Қадыр Мырзалиев поэзиясындағы окказионализмдер. Филол. ғыл.

канд......авторефераты. – Алматы: 1998. – 25 б.

8. Фельдман, Н. И. Окказиональные слова и лексикография // Вопросы языкознания. – 1957. – № 4. – С. 64-73.

9. Ҳасанов A. O‘zbek adabiy tilidagi leksik bo‘shliqlarni to‘ldirishning dialektal asoslari. – Тошкент: Bookmany print, 2022. – 130 b.

10. Jomonov R. O‘zbek tilining izohli lug‘ati uchun dialektizmlardan so‘z tanlash prinsiplari va ularning berilishi: Filol. fanlari nomzodi... dis. – T., 1991. – B. 55.

11. Кадыров З.Т., Саркенова А. Окказионализмы в творчестве С.Муканова. // Вестник Северо-Казахстанского университета им. М.Козыбаева. 2019. (4 (45)): 138-144.

12. Karimov S. O‘zbek tilining badiiy uslubi. Samarqand: Zarafshon, 1992.

13. Лопатин В.В. Рождение слова. Неологизмы и окказиональные образования. Москва : Наука, 1973.

14. Лыков А.Г. Современная русская лексикология (русское окказиональное слово). Москва : Наука, 1976. 118.

15. Матвеева Т.В. Полный словарь лингвистических терминов. – Ростов н/Д: Феникс, 2010. – С. 260.

16. Murod Muhammad Do‘st. so‘z qarshisida qo‘rquv. // Tafakkur, 2023. – №1. https://www.gazeta.uz/uz/2023/07/23/mutolaa/

17. Qurbonova M., Yo‘ldoshev M. Matn tilshunosligi. – Toshkent: Universitet, 2014. – B. 115.

18. Ro‘ziyev A. Tog‘ay Murod chizgan suratlar. // Tog‘ay Murod xirgoyilari. https://n.ziyouz.com/books/ilmiy-tarixiy_risolalar/Dilmurod%20Quronov%20va%20b.%20Tog‘ay%20Murod%20xirgoyilari.pdf

19. Пацула Ю.Н. Окказионализмы новейшего времени: структурно-семантический и функционально-прагматический аспекты: автореф. дис. …канд. филол. наук. – Ростов-на-Дону, 2005.

20. Розенталь Д.Э. Словарь-справочник лингвистических терминов: Пособие для учителя. / Розенталь Д.Э., Теленкова М.А. – 3-е изд., исп. и доп. – М.: Просвещение, 1985. – С.357.

21. Solijonov Y. XX asrning 80 – 90-yillari o‘zbek nasrida badiiy nutq poetikasi: Filol. Fan. d-ri... diss. avtoref. – T., 2002.

22. To‘xtasinova O. O‘zbek tilida leksik okkazionalizmlar va ularning badiiy-estetik xususiyatlari: Filol.fan.nomz. diss. avtoref. – T., 2007. – 26 b.

23. Tog‘ay Murod chizgan suratlar. Q.Yo‘ldoshev bilan suhbat. https://kh-davron.uz/yangiliklar/muborak-kin/togay-murod-yurt-qoshigi.html

24. Murod T. Tanlangan asarlar. 1-jild. – Toshkent, 2008. – B. 448.

25. Murod T. Otamdan qolgan dalalar. – Toshkent, 1994. – B. 246.

26. Murod T. Ot kishnagan oqshom. – Toshkent, 1994.

27. Тошалиева С.И. Ўзбек тилида оккaзионал сўз ясалиши: Filol.fan.nomz... dis. – T., 1998. – B. 27.

28. Турдиева Ш.Б. (2020). Использование окказиональных слов в английском и узбекском языках в художественных произведениях. Американский журнал социальных наук и образовательных инноваций. 2 (08), 373-380. https://doi.org/10.37547/tajssei/Volume02Issue08-63.

29. Umurkulov B. Poetik nutq leksikasi. – T.: Fan, 1990. – B.48 – 49.

30. Ханпира Э.И. Окказиональное словообразование В.В.Маяковского: (Отыменные глаголы и причастия): Автореф. дисс. на соискание ученой степени кандидата филологических наук. – Москва, 1966. – 16 с.

31. Ўзбек тилининг изоҳли луғати. – Moсква: Русский язык, 1981. – 591-bet.

32. Шанский Н.М. Лексикология современного русского языка. – М., 1972.

33. Shoabdurahmonov Sh. So‘z xazinasi // O‘zbek tili va adabiyoti, 1993 yil. – №5-6. – B. 26-30.

34. Crystal D. Investigating Nonceness: Lexical Innovation and Lexicographic Coverage. Lewisburg: Bucknell University Press, 2010.

Downloads

Published

2025-06-30

How to Cite

BADIIY MATNDA DIALEKTIZM VA OKKAZIONALIZMLAR: (Tog‘ay Murod asarlari misolida). (2025). SCIENCE TIME JOURNAL, 3(2), 67-79. https://doi.org/10.66345/stj.v3i2.4547
Indexed & Abstracted In

Our articles are indexed and discoverable across leading academic databases worldwide